Sürekli aynı şeyleri düşünüyorsak, bunun sebebi sandığımız gibi kafamızın içinin çok dolu olması ya da zihnimizde bir şeylerin bozuk olması değil. Takıntılı düşünceleri besleyen gizli bir kaynak var: hareketsizlik. Çok fazla düşündüğümüz için bunalmıyoruz. Yeterince hareket etmediğimiz için çok fazla düşünüyoruz.

Hayat ne kadar durağansa, kafamızın içi o kadar yorucu, bıktırıcı düşüncelerle ağırlaşır. Hafiflemenin en garantili yolu, hem fiziksel hem zihinsel olarak hareketlenmek.

Ama diğer tarafta çok tanıdık başka anlar da var.

Sabah alarm çaldığında istemediğin bir güne uyanmak.

İçinden gelmediği halde “ayıp olur” diye bir buluşmaya gitmek.

İstemediğin şeylere evet deyip sonra içten içe bunalmak.

Mecburum. Yapamam. Değişemem. Ben böyleyim…

Düşüncelerimizi gerçek, duygularımızı kaçınılmaz, içinde bulunduğumuz durumu başka türlüsü mümkün değilmiş gibi görmeye meyilliyiz. Daha özgür hissetmenin önündeki engel çoğu zaman seçeneklerin varlığı ya da yokluğu değil; bizim o seçeneklerle kurduğumuz ilişki. Bu yüzden özgürlük dediğimiz şey, her şeyden önce, kendi hayatına başka bir yerden bakabilme cesareti.

Samimiyetle özür dileyebilmenin duygusal bir maliyeti var. Çünkü kendimizi hangi mazeretlerle savunduğumuz, aslında en çok nelerden korktuğumuzun işareti.

Ve belki de özür dileyebilmenin en güç tarafı, bizi kendi hakkımızda inandığımız hikâyeyle yüzleşmeye zorlaması.

Güney Doğu Asya’nın nemli ormanlarında büyümüş; uzun yolculuklardan sonra Akdeniz’e yerleşmiş. Akdeniz’in sembolü olmuş.

Rengiyle, lezzetiyle, insanı canlandıran parfümlü kokusuyla; bu bölüm, onun güzelliği hakkında.

Sakinleşmek için ihtiyacımız olan, yavaşlamak ve yeniden nefes alabilmek. Bunu başarmanın temel yoluysa, sandığımız gibi zihni susturmak değil. Her şeyden önce bedeni yatıştırmak ve sinir sistemine “güvendesin” mesajını verebilmek.

• Neden bazı duygular bilincimizi bütünüyle kuşatırken, bazıları sessizce geçip gider?

• Zihnimiz, anlam veremediği bedensel sinyalleri neden aceleyle hikâyelere dönüştürür? Bu hikâyelere inanmak, yaşadığımız duyguyu neden daha ağır ve zorlayıcı hâle getirir?

• “Neden böyle hissediyorum?” diye sormak, duygularla kurduğumuz ilişkiyi nasıl değiştirir?

• Duygularımızı bir sorun olarak değil, bir mesaj olarak okumayı öğrenmek bizi nasıl güçlendirir?

Sınır koymaya neden ihtiyaç duyarız?

Sınır koymanın gerçek anlamı nedir; direktif vermekten ve tehditten hangi noktalarda ayrılır?

Sınırlar, benlik duygusu ve sinir sistemi üzerinde nasıl etkiler yaratır?

Bir sınır belirledikten sonra onu uygulamayı başarmanın yolları neler?

Beynimiz sıcaklığı neden güven ve korunma duygularıyla ilişkilendirir?

Neden üşüdüğümüzde dünya yabancılaşırken sıcaklık, aidiyet duygusunu besler?

Sıcak bir fincan kaygıyı, endişeyi, yalnızlık hissini nasıl yumuşatır?

Güzel Şeyler serisinin bu bölümde; bilimin, beden hafızasının ve duyguların kesiştiği yerde, sıcaklığın izini sürüyoruz.

Tüm zorluklara ve engellere rağmen sağlıklı bir yaşam sürmek mümkün. Günlük hayatın koşturmacası içinde çoğu zaman yorgunluğumuzu, stresimizi, huzursuzluğumuzu görmezden geliyoruz. Kötü hissetmeye alışıyoruz. Oysa durup kendimize baktığımızda, daha iyi hissetmek, daha dengeli olmak ve hayatın içinde kaybolmadan var olabilmek için seçeneklerimiz olduğunu göreceğiz. İşte bu bölüm, hayatımızı dönüştürmek için yapabileceklerimiz hakkında.

Ve çelişki tam da burada başlıyor. Bilgi çağında yaşıyoruz ama davranışlarımız çağın gerisinde kalabiliyor. Bildiğimizi uygulayamıyoruz. Sorun bilgi eksikliği değil, davranış değişikliğinin doğası gereği zor olması. Konu özellikle sağlık olduğunda, “Biliyorum ama yapamıyorum” cümlesi çok tanıdık değil mi?

İşte bu noktada kendimize sormamız gereken kritik sorular var. Madem sağlıklı yaşamanın faydalarını biliyoruz, neden sağlıksız seçimler yapıyoruz? Aklımızla, mantığımızla doğru olanı bildiğimiz halde neden davranışlarımız başka yöne gidiyor? Bu soruların cevabını etraflıca anlamak önemli. Çünkü bir davranışı değiştirebilmek için önce mevcut durumu tüm netliğiyle görmek ve nedenlerini kavramak gerekiyor. Neyi, hangi dürtüyle, hangi alışkanlıkla yaptığımızı anladığımızda ancak gerçek gücümüzün nerede olduğunu görebileceğiz. Bilginin davranışa dönüşmediği o aralığı çözdükçe, doğru olanı yapabilmek için neye ihtiyacımız var, işte onu bulabileceğiz.

Oysa bu anların hayatımızdaki etkisi sandığımızdan çok daha büyük. Çünkü benlik algımız; yani kendimizi nasıl gördüğümüz ve değerlendirdiğimiz, hayatın büyük dönüm noktalarından çok, küçük ama sık yaşanan deneyimlerin toplamıyla şekillenir.

Günlük hayatın sıradan akışı içinde, moralimizin ne kadar sık ve kolayca bozulduğu, kendimizle kurduğumuz ilişkinin ne kadar kırılgan ve dayanıksız olduğununun da göstergesi.

Bu nedenle, moralimizin düştüğü anlar için bir “ilk yardım planına” ihtiyacımız var. Çünkü bu küçük krizlerle nasıl başa çıktığımız, yalnızca ruh hâlimizi değil, genel yaşam kalitemizi de doğrudan belirler.

Zihnimiz, nefes almak gibi, düşünmeyi de kendiliğinden otomatik olarak yapıyor. Hiç durmadan düşünüyoruz. Tıpkı kalbin kan pompalaması gibi zihnimiz de sürekli düşünceler üretiyor. Bir olaya tanık olduğumuzda, bir şey gördüğümüzde, bir söz işittiğimizde, olan biteni anlamlandırmak için otomatik olarak düşünceler üretiyor beynimiz. Ve bu düşünceler çoğu zaman geçmiş tecrübelerden, bastırdığımız korkulardan, endişelerden ya da uzun zaman önce içimize yerleşmiş kalıplardan ve önyargılardan besleniyor. Bu yüzden huzur bulabilmenin yolu, düşündüğün her şeye inanmamakla başlıyor.

Çünkü temel bir gerçek var: Dikkatimizi neye yöneltirsek, duygularımız da oraya akar. Güzellik ve mutluluk, algımızla şekillenen bir bakış açısı. Büyük ve olağanüstü anlarda değil; görmeyi seçtiğimiz küçük detaylarda saklı. Bir elmada mesela. Bazen sıradan bir elma bile, eğer gerçekten görmeyi bilirsek, bize tanıdık olandaki mucizeyi hatırlatır.

Bu bölüm, insanlık tarihinin belki de en çok bilinen meyvesi hakkında: Elma. İlk ısırığın tazeliğinde mevsimler, lezzetinde sağlık, renk yelpazesinde güneş, rüzgâr ve zamanın hikâyesi var.

Hayatımıza güzellik katan deneyimlere daha dikkatle yaklaştığımızda, gündelik olanın içinde saklı incelikleri fark etmeye başlarız. Merakla ve ilgiyle durup baktığımız her küçük ayrıntı, bizi hayata daha derinden bağlar. Daha mutlu hissederiz.

Çünkü temel bir gerçek var: Dikkatimizi neye yöneltirsek, duygularımız da oraya akar. Güzellik ve mutluluk, algımızla şekillenen bir bakış açısı. Büyük ve olağanüstü anlarda değil; görmeyi seçtiğimiz küçük detaylarda saklı. Bir elmada mesela. Bazen sıradan bir elma bile, eğer gerçekten görmeyi bilirsek, bize tanıdık olandaki mucizeyi hatırlatır.

Bu bölüm, insanlık tarihinin belki de en çok bilinen meyvesi hakkında: Elma. İlk ısırığın tazeliğinde mevsimler, lezzetinde sağlık, renk yelpazesinde güneş, rüzgâr ve zamanın hikâyesi var.

Oysa her keşkeyi, geleceği kurmak üzere kendi avantajına dönüştürmek mümkün.

Bunları duyduğumuzda; yeni, gizli, belki yasak bir bilgi öğreneceğimizin daha işaretini aldığımız anda, zevk duymaya başlıyoruz.

Beynimiz dedikoduyu neden ödül gibi algılar? Dedikodu, hangi yönleriyle psikolojik bir ihtiyaç? Ne zaman yıkıcı bir silaha dönüşür? Ve başkaları hakkında söylediklerimiz, bize kendimizle ilgili neler anlatır?

İçimizde kavga ettiğimiz sürece, dünya da huzursuz, gürültülü. Kendimize düşman olduğumuzda, ne başarının tadı var ne güzelliklerin. Kendini anlamak, kendi hikayeni sahiplenmek, önce kendine sadık olmak için…  Kendimizle iyi geçinmek için neyi bekliyoruz?

Mutsuzluk sandığımız şey bazen yalnızca bir alışkanlık. Düşünmeye alıştığımız olumsuz, faydasız, mutsuz düşüncelerin yarattığı duygusal bir döngü. Bu döngüden çıkmanın yolu, yeni düşüncelerle zihnimizi yeniden eğitmek. Çünkü hayatı değiştirmenin yolu, yalnızca tek bir düşünceyi değiştirmek kadar kolay olabilİr.

Bugün, işte o rengin—sarının—ışıkla, sıcaklıkla, insanlık tarihindeki yeri ve yaşam enerjisiyle iç içe geçmiş hikayesi.

Her şehrin bir ruhu vardır. Kimi ilk bakışta çarpar, kimi zamanla, tanıdıkça sevilir. Ve bazen bir şehri sevmek için tek bir an yeter.

Bir şehri neden severiz?

Bu bölümde, bir yandan Hollanda’nın en güzel şehirlerinden birinin, Utrecht’in sokaklarını gezeceğiz, bir yandan da bu soruyu cevaplayacağız.

Sere serpe bir şehir, Lizbon. Plajların şehrin ta içine nüfuz ettiği, güneşe ve suya dost; yalnızca geniş meydanlarda ve manzaralı yüksek tepelerde değil, daracık yokuşlarla sokak kuytularında bile kendini gizlemeyen, hep biraz çıplak bir şehir. Şehrin ortasında çıplak yüzen kadınları kendine yakıştıran bir şehir.

Kıskançlık, gizli arzularımıza nasıl ayna tutar? Benlik algımızı nasıl tehdit eder? Eleştiri, küçümseme, sitem gibi davranışlara nasıl bürünür? Ve en önemlisi: Kendimizi daha derinlemesine tanımak için nasıl bir fırsata dönüşebilir?

GÜZEL ŞEYLER serisinin yeni bölümü, çilek hakkında. Yalnızca bir meyve olarak değil—hem bir duygu hem bir sembol hem de hayatın sunduğu bir mucize olarak…

Bu bölümde, her şeyden biraz uzaklaşıp kendimize döneceğiz. Endişeli hissettiğiniz zamanlarda size eşlik edecek bir meditasyon hazırladım. Huzursuz, gergin, kaygılı hissettiğinizde, uyuyamadığınızda, yaptığınız işe konsantre olmakta zorlandığınızda veya zihninizin endişeli gürültüsünden yorgun düştüğünüzde rahatlamanıza yardım edecek, içinizi sakinleştirecek küçük bir rehber… Hazırsanız başlayalım.

Hayat, tam da bunlarla dolu. Canımızı sıkan işler, anlamsız görevler, vasatlık, monotonluk, aksilikler…

Can sıkıntısı yaratan hiçbir şeyden hoşlanmıyoruz. Canımız sıkılsın istemiyoruz. Beynimiz doğası gereği yeni, ilginç, zevkli olanı aramaya koşullanmış. Bu yüzden ilgimizi cezbetmeyen, bize anlamlı gelmeyen görevlerle karşılaştığımızda, onları basit birer rahatsızlık olarak değil; kimliğimize ve hayatımızın anlamına yönelik bir tehdit gibi algılıyoruz. Sanki zamanımızdan, hayatımızdan çalan, özgürlüğümüzü kısıtlayan birer yük gibi…

Peki, tüm bu zorlukları daha kolay hatta daha eğlenceli hale getirmek nasıl mümkün olur?

Bugün dünün devamı olmak zorunda mı? Kendi içinde yeni bir başlangıç olabilir mi? Ve buna gerçekten bir şans verirsek, o günü nasıl yaşarız? Kim oluruz o gün?

Hayat akıp giden bir nehirse eğer, sabah saatleri, o nehirde küçük bir kıyı bulma şansı sunar bize. Bugün de geldim. Bugün de buradayım. Ve hayatta her gün, yeni bir ihtimal.

Önümüze çıkan fırsatlar karşısında neden bu düşünceye sarılıyoruz? Başlamak için neden hazır hissetmeyi bekliyoruz?

Beklemekle başlamak arasında bir eşik, hazır olmak. Ve çoğu zaman, bir duygu değil; yalnızca bizim verebileceğimiz bir karar.

Zor zamanların duygusu, umut. Ona en çok ihtiyaç duyduğumuz anlar, endişeyi, korkuyu, belirsizliği en derinden hissettiğimiz zamanlar. Peki, zorluklara rağmen yola nasıl devam edebiliriz? Dünyaya küsmeden, kendine küsmeden yarının bugünden biraz daha iyi olabileceğine inanmak nasıl mümkün olur?

Yüzümüzü güneşe çevirdiğimizde, neden tüm bedenimizle ısındığımızı hissediyoruz? Güneşin yüzümüzde bıraktığı sıcaklık izi, beynimizin buna verdiği tepki, gün ışığının gölgedeyken bile sağladığı iyileştirici etkisi… Doğayla kurduğumuz en derin bağlardan biri, güneşle buluşmak.

Kendimizi tanıdığımızı sanıyoruz, ama gerçekte kim olduğumuz hakkında çok az bilgimiz var. Bilinçdışı, hayatımız üzerinde sandığımızdan çok daha güçlü bir etkiye sahip. Düşüncelerimiz, duygularımız ve davranışlarımızın büyük bir kısmı, tıpkı okyanusun altındaki güçlü bir akıntı gibi, farkında olmadan bizi belli yönlere doğru sürüklüyor. Kimi zaman istediğimiz yöne, kimi zaman hiç beklemediğimiz, anlam veremediğimiz yerlere. Bazen huzurlu bir sahile, bazen sert kayalıklara…

En derin yanımız, karanlıkta saklı. Ve kendimizi tanımanın yolu, o karanlığa bakabilme cesaretinde.

Mecburum diye sürdürdüğümüz ilişkilerde aslında hangi kayıpları göze almaktan korkuyoruz? Mecburiyet sandığımız ilişkilerin ardında hangi sebepler gizli? Zorunlulukların ortasında kendimize ait bir alan yaratabilir miyiz? İstemeden, hoşlanmadan devam ettirdiğimiz ilişkilerde, gücümüz ve özgürlüğümüz nerede?

Bölümde adı geçen roman: ”Fates and Furies”, Lauren Groff. Türkçe çevirisi ”Yazgı ve Gazap”, İthaki Yayınları.

1. Stres, endişe, üzüntü gibi negatif duygulardan kaçınmak için yöneldiğimiz davranışlar, hayatımızda nasıl sonuçlar yaratır?

2. Olumsuz bir davranışı değiştirmek istediğimizde, kendini suçlamak ve utandırmak neden işe yaramaz?

3. Duygularımızla davranışlarımız arasındaki ilişkiyi görebilmek ve zor duygularla baş edebilmek için kendimize sorabileceğimiz etkili sorular neler?

1. Birbiriyle çelişen düşünceler ve bu durumun yarattığı huzursuzluk karşısında zihnimiz nasıl bir çözüm üretir?

2. Bir topluluğa ait olma ihtiyacı ve dışlanma korkusu, özgürce düşünmemize nasıl engel olur?

3. Neden düşüncelerimizi benliğimizin bir parçası olarak görmeye meyilliyiz? Alışkanlıklara tutsak bir zihinle yaşamak, mutluluğumuzun önünde nasıl bir engel yaratır?

1.     ‘’Konfor alanı’’ nedir ve değişmek, insan beyni için neden zordur?

2.     Endişe, kararsızlık ve kendine acıma hangi saklı zorlukları maskeler?

3.     Duyguları değiştirmek nasıl mümkün olur?

1. Temel duygularımızdan biri olan üzüntü, hem içsel bir motivasyon aracı hem sosyal bir sinyal işlevine sahip. Üzüntünün özünde ne yatar? Bu duygu, insan yüzünde nasıl bir ifade bulur?

2. Tiksinti duygusunun evrimsel amacı nedir? Tiksinti duygusuyla yüzümüzde beliren mikro ifadeler nasıl bir işleve sahiptir?

3. Gülümsemek, toplululuk içinde iş birliğini motive eden önemli bir sosyal işaret. Kadınlar neden fazla gülümser? Samimi bir tebessümle taklidi birbirinden nasıl ayırt edebiliriz?

1. Çoğumuz sosyal etkileşimlerde, başkalarının duygularını ve niyetlerini anlayabilmek için yüz ifadelerini ve beden dilini değerlendirecek yeteneğe sahibiz. Bu dürtüsel yeteneğin evrimsel sebepleri neler?

2. Charles Darwin ve Paul Ekman’ın bulguları, uzak kabilelerdeki insanlar ve doğuştan kör olanlar arasında bile, temel duyguları yansıtan yüz ifadelerinin doğuştan geldiğini ve öğrenilmemiş davranışlar olduğunu nasıl ortaya koyuyor?

3. Mikro ifadeler, gerçek duygularımızı nasıl açığa çıkarır? Öfke, korku ve şaşkınlığı yüzümüzde hangi mimiklerle ifade ediyoruz?

1. Mükemmeliyetçiliğin duygusal manzarasını şekillendirmede düşüncelerimiz nasıl bir rol oynuyor?

2. Mükemmeliyetçi yaklaşımların benmerkezci doğasına karşı dikkat ve empati becerilerini nasıl kullanabiliriz?

3. Japon estetik felsefesi wabi-sabi, günümüze hakim olan mükemmellik anlayışıyla nasıl çelişiyor? Mükemmeliyetçiliği yenmek için bu felsefeden öğrenebileceklerimiz neler?

1. Sosyal medyanın aldatıcı tasvirleri, mükemmeliyetçi eğilimleri nasıl etkiliyor?

2. Mükemmeliyetçilik arayışı neden kronik kaygı ve stres kaynağıdır?

3. Kusursuzluk arayışı ve yetersiz kalma korkusu erteleme alışkanlığını nasıl körükler?

4. Utanç duygusu hangi yönleriyle mükemmeliyetçiliği besler?

1. Bahane yaratmanın, erteleme eğilimindeki rolü nedir? Bahaneler, zorlu görevlerle karşı karşıya kaldığımızda nasıl geçici bir rahatlama duygusu sunar?

2. Ertelemeyi haklı kılmak için sığındığımız bahaneleri tespit etmek, başarısızlık korkusunun üstesinden gelmemize nasıl yardımcı olur?

3. Mükemmeliyetçilik arayışı bahaneler yaratmaya ve eylemi geciktirmeye nasıl yol açar?

4. İnsan beyninin doğuştan gelen anlık tatmin ve aşinalık tercihi, özellikle geleceğe yönelik hedefler söz konusu olduğunda, erteleme için bahaneler yaratılmasına nasıl katkıda bulunur?

5. Bahanelerimizi sorgulamak ve altta yatan motivasyonları tespit etmek için kendimize sorabileceğimiz etkili sorular neler?

1. Zihnimizde sürüp giden iç diyaloğun ardındaki psikolojik temel nedir? Çok çeşitli konularda yargı ve fikir oluşturma eğilimimizi neler yönlendirir?

2. Kendi kendimize konuşma tarzımız ve zihnimizde oluşturduğumuz hikayeler neden iç dünyamızı etkilemekle kalmaz, aynı zamanda dış gerçekliğimizi de şekillendirir?

3. Bir dürtüye evet veya hayır demeden önce iç sesimize kulak vermek ve o anda kendimize neler söylediğimizi fark etmek için, farkındalık yaratmak için adım adım neler yapabiliriz?

1. Hayatımızda yaratmak istediğimiz sonuçları şekillendirmek için düşünce – duygu – davranış döngüsünden nasıl yararlanabiliriz?

2. Bir durumun somut gerçekliğini net bir şekilde anladığımızda, seçimlerimizin ve davranışlarımızın nedenlerini görmek nasıl kolaylaşır?

3. Düşünceleri değiştirmeden eylemleri ve davranışları değiştirmek neden zordur?

1. Nesnel gerçeklerle düşüncelerimiz arasındaki sınırın farkına varmak için kendimize sorabileceğimiz sorular neler?

2. Düşüncelerimizi kağıda dökmek, kendimizle kurduğumuz ilişkiyi nasıl şekillendirir?

3. Yazmayı bir alışkanlık haline getirmek için uygulayabileceğimiz egzersizler neler?

1.     Neden zamanı her durumda aynı şekilde algılamıyoruz?

2.     Duygularımız zaman algımızı nasıl etkiler?

3.     Zamanla ilişkimizi dönüştürmenin anahtarı, zaman algımızın düşüncelerimizle şekillendirebileceğimiz dinamik bir kavram olduğunu unutmamak. Zamanı çoğaltmak için benimseyebileceğimiz yaklaşımlar neler?

1.     Planlamanın sağladığı duygusal güç nedir? Bir amaca yönelik plan yaptığımızda, motivasyon ve ödül duygusu nasıl canlanır?

2.     Zor işler, büyük projeler ve uzun soluklu hedeflere yönelik plan yapmanın, endişe ve stres üzerindeki olumlu etkileri neler?

3.     Planlama alışkanlığı ve disiplin, hayatı nasıl daha özgürce yaşamamızı sağlar?

1.     Beynimiz neden belirsizlikleri tehdit olarak görür? Anlaşılır ve net hedefler bizi nasıl daha ‘’akıllı’’ yapar?

2.     Dikkatimizi sağlamlaştırmak ve karar alma becerimizi güçlendirmek için net ve ölçülebilir hedeflerden nasıl faydalanabiliriz?

3.     Gerçek dışı hedeflerin yükü altına girdiğimizde vazgeçmek neden kolaylaşır?

1.     Beynimiz rahat, kolay ve tanıdık olanı kovalamaya güdümlüyken, uzun soluklu hedeflere erişmek nasıl mümkün olur?

2.     Motive olmayı beklemek bizi neden eylemsizliğe sürükler?

3.     Zihnimizi gözlemlemek ve düşüncelerimizin farkında olmak, faydalı alışkanlıklar yaratmayı nasıl kolaylaştırır?

Hayatımızda arzu ettiğimiz değişimi yaratacak olan çoğu zaman büyük ve heybetli kararlar değil.  Hayatımız için, kendimiz için istediğimiz sonuçları yaratmak, her gün yeniden alacağımız küçük kararlara, atacağımız küçük adımlara bağlı. Bir başka deyişle, zor ve zahmetli olanı, küçük parçalara bölmeye.

1. Büyük projeleri, uzun soluklu ve zahmetli işleri küçük parçalara bölmek neden etkili sonuçlar yaratabiliyor?
2. Küçük alışkanlıkların özgüven üzerindeki etkileri neler?
3. İnsan beyni, zorlukları neden tehdit olarak algılamaya meyilli?

Düşüncelerimize ve eylemlerimize yön veren, hayatımızı şekillendiren, bizi biz yapan alışkanlıklarımız… Bazen başarılarımızın ve mutluluğumuzun mimarı, bazen hayallerimizi sabote eden, elimizi kolumuzu bağlayan alışkanlıklar… Neyi, neden yaptığımızı görebilmek için alışkanlıkların nasıl oluştuğunu anlamak önemli.

1. İnsan beyni neden alışkanlıklar üzerinden çalışmaya eğilimlidir?
2. Alışkanlıklar nasıl oluşur? Bir davranışın alışkanlığa dönüşmesini sağlayan başlıca süreçler neler?
3. Beynin tecrübeye bağlı olarak değişme becerisi, lışkanlıklar üzerinde nasıl etkili olur?

İrade gücünü sağlamlaştırmak için içinde bulunduğumuz ortamı nasıl kullanabiliriz? Bizi amaçlarımıza taşıyacak olan doğru kararları, doğru eylemleri kolay ve mümkün hale getirmek için çevremizi nasıl düzenleyebiliriz? Çünkü şu bir gerçek: Nelerle ve kimlerle çevriliysek hayatımızı en çok onlarla geçiriyoruz, onlarla yaratıyoruz.

1. Olumlu eylemleri kolay hale getirebilmek için görsel işaretlerden nasıl faydalanabiliriz?
2. Dağınıklık, irade gücünü nasıl etkiler? Neden stres ve özgüven kaybı yaratır?
3. Doğada vakit geçirmenin irade gücü üzerindeki etkileri nelerdir?

Cesaret, azim, mücadele gücü, sabır, inanç, disiplin, heves, istek… Amaçları, gerçeğe dönüştürmenin ardında birçok duygu var. Ama duygu ne olursa olsun, bizi hedefe taşıyacak bir plan ve planı eyleme dönüştürecek irademiz yoksa eğer, amaçlar zihnimizden kayıp giden birer dilek olmanın ötesine geçemiyor.

1. İrade, zihinsel bir enerji ve kullandıkça tükenmeye mahkûm. İrade gücünü akıllıca kullanabilmek için benimseyebileceğimiz başlıca yaklaşımlar neler?
2. Beynin temel yakıtı olan glikoz, öz kontrol üzerinde nasıl etkilere sahip?
3. Uykusuz kaldığımızda, yeme – içme seçimlerimiz konusunda irade göstermek neden zorlaşıyor?

İyi hissetmeye ihtiyacımız var. Uyanmaya, dirilmeye, yeni bir güne başlamak için umut ve güç bulmaya ihtiyacımız var. Bu bölüm kahveye dair hemen her şeyin kısa bir özeti olacak. Çünkü tadıyla, kokusuyla, hissiyle bir içecekten çok daha fazlası kahve.

1. Dünyada her gün ortalama iki buçuk milyar fincan kahve tüketiliyor. Ağacı, çiçekleri ve tarihteki yeriyle kahvenin hikâyesi.
2. Kafein beynimizi nasıl etkiler ve neden bağımlılık yapar?
3. Kahve içtiğimizde neden kendimizi iyi hissederiz?

‘’Cesaret her zaman bağırmaz, kükremez. Bazen cesaret sadece ‘Yarın yeniden deneyeceğim’ diye fısıldayan küçük bir sestir.’’ Yazar Mary Anne Radmacher’ın sözü, zor zamanlarda umut bulmak, hayal kırıklığına rağmen yola devam etmek ve yeniden başlayabilmek için ihtiyacımız olanı hatırlatıyor.

1. İnsan hayatında hayal kırıklıkları neden kaçınılmazdır?
2. İnkâr, zor duyguları neden şiddetlendirir?
3. Başarısızlık, yenilgi, yanılgıdan sonra yeniden motive olmak nasıl mümkün olur?

Ergenlik çağı, hayatın en zor dönemlerinden biri ve bunun temel bir sebebi var. Hayatın en zor sorusunun şekillendiği dönem, ergenlik: ‘’Ben kimim?’’ Beyin gelişiminden hormonlara, arkadaşlık ilişkilerinden kimlik bunalımına, hafıza, uyku, madde bağımlılığı… Bu bölümde, ergenliğe dair her şeyin kısa bir özetini bulacaksınız.

1. Ergen beynini hem çocuk hem yetişkin beyinlerinden farklı kılan temel unsurlar neler?
2. Akıllı çocukların akılsız seçimleri: Ergenler neden riskli davranışlara yatkındır?
3. Ergenlikte şiddetlenen can sıkıntısının sebepleri neler?
4. Östrojen ve testosteron sosyal ilişkiler üzerinde ne tür etkilere sahip?
5. Ergenlikte yaşanan uyku sorunları, madde bağımlılıkları ve başlıca zihinsel sorunlar

Ne çok şeyi erteliyoruz! Gündelik, basit işlerden büyük projelere, hayallerimize, hayatta ne çok şeyi sonraya bırakıyoruz. İdeal koşullar, doğru zaman, motivasyon, ilham perisi… Başlamak için ihtiyacımız olan bunların hiçbiri değil. İhtiyacımız olan tek şey, başlamak! Hemen şimdi. Beş saniye içinde.

1. Neden erteliyoruz? İnsan beyni başlamamak ve ertelemek için neden mazeretler üretmeye meyilli?
2. Başlamak neden zordur? Beş Saniye Kuralı, eyleme geçmeyi nasıl kolaylaştırır?
3. Erteleme döngüsünü kırmak için sorumluluk duygusunu

Beynimizde, beynimizin derinliğinde bir iç saatle yaşıyoruz. Vücudumuzdaki tüm sistemleri bir orkestra şefi gibi yöneten ve hiç durmadan işleyen bir saat bu. Derin ve şifalı uykular için biyolojik saatin doğru çalışması önemli. Bunu sağlamak için ihtiyacımız olan temel kaynak ise gün ışığı.

1. Çiçeklerden insanlara biyolojik saatin kısa hikayesi
2. Uyku hormonu melatonin ve mutluluk hormonu serotonin dengesinin önemi
3. Sabah ışığından yararlanarak daha iyi uyumanın yolları

‘’Sorgulanmayan bir hayat yaşanmaya değmez’’ diyor Sokrates. Aristo’ya göre bilgeliğin ilk adımı kendini bilmek. Gandhi ‘’Dünyayı değiştirmek istiyorsan eğer, önce kendini değiştir’’ diyor. Kendini keşfetmek, ‘’Ben kimim?’’ diye sormakla sınırlı değil. Belki de ondan daha önemli bir soru var: ‘’Kim olmak istiyorum?’’

1. Beş Büyük Faktör Kuramındaki üç kişilik özelliği: uyumluluk, sorumluluk ve yeniliğe açıklık.
2. Kendin olmanın anlamı nedir?
3. Duygusal yatkınlıklarımız ne ölçüde değişebilir? Kişilik kader midir?

Mutlu olmak için ihtiyacımız olan ilk şey, bizi neyin mutlu ettiğini keşfetmek. Bunu başarmak içinse kendimizi tanımaya, kim olduğumuzu bilmeye ihtiyacımız var. Kendini bilmek: Son nefesimize kadar kat edeceğimiz uzun bir yol bu. Hayatın en önemli yolculuğu.

1. Mizaç, kişilik ve karakter kavramları arasındaki temel farklar neler?
2. Kişiliğimiz hangi anlamda hayata uyum sağlama tarzımızı ortaya koyar?
3. Psikolojideki Beş Büyük Faktör Kuramı, insanları başlıca hangi kişilik özelliklerine göre tanımlar?

Endişe, tereddüt ve kendine acıma… İlk bakışta birbirinden çok farklı görünen duygular ama onları buluşturan ortak bir özellik var: Bu duyguların üçü de korkularımızdan kaçmak için sığındığımız birer liman. Bize geçici bir konfor sağlayan, bizi oyalayan, meşgul eden, aldatan ve zaman kaybettiren duygular…

1. ‘’Konfor alanı’’ nedir ve değişmek, insan beyni için neden zordur?
2. Endişe, kararsızlık ve kendine acıma hangi saklı zorlukları maskeler?
3. Duyguları değiştirmek nasıl mümkün olur?

İyi uyuduğumuz zaman yaptığımız her şeyi daha iyi yapıyoruz. Daha iyi öğreniyoruz, daha çok hatırlıyoruz, üretiyoruz. Daha iyi hissediyoruz. Ama bazen biz uykuyu kovalarken zihnimiz endişeli düşüncelerin peşinde yolunu kaybediyor. Bu bölümün konusu, gece, endişe ve uyku.

1. Gece uyumaya hazırlanırken başlayan veya şiddetlenen endişe duygusunun sebepleri.
2. Uyku öncesi kaygıyı arttıran başlıca unsurlar.
3. Gece endişesini yatıştırmak için faydalanabileceğimiz iki etkili yöntem.

‘’Dünyanın en güzel cümlesi nedir, bilmek ister misiniz?’’ diye soruyor yazar Gore Vidal. ‘’Dünyanın en güzel cümlesi şudur: Ben demiştim!’’ Haklı çıkmanın yarattığı tatmin duygusunun gerisinde, hayatta bir anlam bulmuş olmanın mutluluğu var. İnançlarımız ve yanılgılarımız, bu yüzden duygusal bir mesele.

1. Hatalarımızı ve yanılgılarımızı kabullenmek neden zor?
2. Zihnimizi gözlemleme becerisi yanılgıları nasıl önler?
3. Tarihe geçmiş olağanüstü bir yanılgı hikayesi ve insan olmaya dair öğrettikleri.

Hem kelimenin gerçek anlamıyla hem mecazi anlamda, insana özgü niteliklerden biri yüz kızarması. Sorumluluk, suçluluk, utanç gibi kavramlarla bağlantılı olmanın ötesinde başkalarına iletmek istediğimiz sosyal bir mesaj işlevine de sahip. Bu sebeple yüzü hiç kızarmayanlara duyduğumuz tepkinin temelinde, hak ve adalet arayışı var.

1. Duygulara bağlı olarak yüzün kızarması yalnızca insanlarda görülen bir tepki çeşidi. Bu gizemli tepkinin gerisinde hangi evrimsel sebepler bulunuyor?

2. Yüzün kızarmasıyla birlikte tecrübe ettiğimiz diğer fiziksel işaretler neler?

3. Akraba duygular olan utanç, suçluluk ve mahcubiyet arasında hangi temel farklılıklar bulunuyor?

Çağdaş psikolojinin önemli isimlerinden biri olan Daniel Goleman, ‘’Gerçek şefkat’’ diyor, ‘’bir başkasının acısını hissetmek değildir sadece. O acıyı dindirmek için zahmete girmektir.’’ Yaşadığımız hayat ne olursa olsun, hepimiz anlaşılmak istiyoruz. Anlamak ve anlaşılmak içinse şefkat ve empati üzerinden bağ kurmaya ihtiyacımız var.

1. Empati ve şefkat duymakla acımak arasındaki en önemli farklılıklar neler?
2. Bizi beyinlerimizle birbirimize bağlayan ayna nöronlar, aramızdaki duygusal bariyerleri yıkmaya nasıl yardımcı olur?
3. Empati becerisini geliştirmenin yolları neler?

‘’Haksızlığa uğramış insanın öfkesini bastırmaya, yok saymaya çalışmak, onu insanlıktan çıkarmaya çalışmaktır’’ diyor, siyasi düşünür Hannah Arendt. Hissettiğimiz her duygu, içinde bulunduğumuz durumla ilgili bize bilgi veriyor. Benliğimize sahip çıkmak ve sınırlarımızı korumak için öfke duymaya ihtiyacımız var.

1. Hayatta kalma iç güdüsünün bir parçası olan öfkenin işlevi nedir? Öfke hangi duygularla bir arada ortaya çıkar, hangi duyguları maskeler?
2. Öfkeyi bastırmaya çalışmak ne tür tehlikelere kapı aralıyor? Öfke patlamaları ve kronik öfkenin yarattığı yıkıcı sonuçlar neler?
3. Hak arayışı ve değişim gücü için öfkeden nasıl faydalanabiliriz?

‘’ Suçlamak anlamaktan daha kolaydır çünkü anlarsan değişmen gerekir’’ diyor Peyami Safa.

Hissettiğimiz her duygunun hayatımızda yarattığı sonuçlar var. Suçluluk duygusuyla nasıl biri oluyoruz? Nasıl bir hayat yaşıyoruz?

1. Suçluluk duygusunun evrimsel açıdan işlevi nedir ve bunu bilmek, hayatımızı yönetmeye nasıl fayda sağlar?
2. Geçmişe dair taşıdığımız suçluluk duygusunu değiştirmek nasıl mümkün olur?
3. Mutluluk korkusu ve suçluluk hissi arasında nasıl bir bağ var?
4. Kendimizi daha iyi anlamak ve yıkıcı suçlluktan kurtulmak için faydalanabileceğimiz düşünceler neler?

Zaman, tek saniyesini bile geri kazanamayacağımız bir hazine. İstemediğimiz şeylere evet demek,

yaşamak istediğimiz hayata hayır demek.

1. Ricalara ve taleplere istemediğimiz halde ‘’hayır’’ demekte niçin zorlanıyoruz?
2. Suçluluk duymadan ‘’hayır’’ diyebilmek için hangi düşüncelerden faydalanabiliriz?
3. Mazeretlere sığınmak, hayatımızda nasıl fazladan duygusal zorluklar yaratıyor?

Kadın beyninin üstün niteliklerinden biri duygusal zekâ. Ne var ki başkalarının duygularını kavrama becerisi yalnızca bir avantaj değil; kimi zaman hayatı fazladan zorlaştıran bir külfet.

1. Sosyal ve duygusal zekâ neden kadınlarda daha güçlü?
2. Başkalarına karşı hoş ve sempatik görünme ihtiyacı neden kadınlarda daha baskın?
3. Eleştiri korkusu ve takdir bağımlılığı hayatımızda ne tür sonuçlar yaratıyor?

Başkalarını memnun etme ihtiyacı, yaratılıştan sahip olduğumuz niteliklerden biri. Ama başka insanların düşünceleri, kendi hakkımızda ne düşündüğümüzün önüne geçtiğinde hayal kırıklıkları ve mutsuzluk kaçınılmaz.

1. Başkalarının hakkımızda ne düşündüğü bizim için neden önemli?
2. Herkesi memnun etme gayretini yaratan düşünce biçimleri neler?
3. Başkalarının mutluluğundan sorumlu hissetmek, bizim hayatımızda nasıl mutsuzluklar yaratıyor?

Yaşadığımız her olayın, her durumun ve ilişkinin niteliğini, hangi duygularla tecrübe ettiğimiz belirliyor. Bu yüzden duygularımızın sorumluluğu, hayatımızın sorumluluğu demek.

1. Duygular ne işe yarar?
2. Düşünceler ve duygular arasındaki ilişki nedir?
3. Duygularımızın sorumluluğunu üstlenmek bizi nasıl özgürleştirir?

Hayatı doğru yaşamanın bir formülü yok ama hayatı yanlış yaşamaktan kendimizi korumanın yolları var. Bunlardan biri, yanlış düşünce alışkanlıklarını tespit etmek.

1. En yaygın olarak görülen bilişsel çarpıtmaların devamı: Duygusal akıl yürütme, zihinsel filtreleme, felaketleştirme, aşırı genelleme, etiketleme.
2. Sezgi mi, felaket senaryosu mu? Gerçek bir tehlikeyi sezmekle, en kötüyü hayal etmek arasındaki temel farklar neler?
3. Düşünce hatalarını tespit etmek için kendimize sorabileceğimiz faydalı sorular.

İnsan beyninin şaşırtıcı niteliklerinden biri, kendini aldatabilme becerisi. Hayatın gerçekleri, beklentilerimizle uyum içinde değilse eğer, kendi zihnimizde gerçeği değiştirmeye çalışıyoruz.

1. Gerçeği çarpıtan yanlış düşünce kalıpları nasıl ortaya çıkar?
2. Bilişsel çarpıtmaları tanımak neden önemli?
3. En yaygın beş bilişsel çarpıtma: ‘’ya hep ya hiç’’, kişiselleştirme, zihin okuma, adalet yanılgısı ve ‘’değiştirebilirim’’ yanılgısı.

Hayat hikayemiz, her gün kendimize anlattığımız küçük hikayelerin toplamı. Zihnimizin, gerçekleri nasıl hikayelerle şekillendirdiğini fark ettiğimizde, hayatımız değişecek.

1. Dünyayı gerçekte olduğu haliyle değil, zihnimizdeki resmiyle görüyoruz. Bunu fark etmek bizi nasıl özgürleştirir?
2. Düşüncelerimizi pratik bir yöntemle gözlemlemek nasıl mümkün olur?
3. Dört adımda düşünceleri değiştirme egzersizi.

1. Neden mutsuzluğa ve endişeye meyilliyiz?
2. Düşüncelerimizi seçme gücümüz var mı?
3. İyiyi ve kötüyü eşit oranda görmeyi öğrenmek mümkün mü?

Hayatımızı zihnimizle, düşüncelerimizle yaratıyoruz. Hayat dediğimiz her şeyi zihnimizle tecrübe ediyoruz. Bu yüzden zihnimizi değiştirmek, hayatımızı değiştirmek demek.

1. Mutlu olmak için çok sebebimiz varken, neden eksik ve anlamsız hissediyoruz?
2. Hayatımızın ne kadarına heyecan ve cesaret, ne kadarına korkular ve alışkanlıklar hâkim?
3. Daha özgür ve daha güçlü bir zihin için, daha mutlu bir hayat için yapabileceğimiz neler var?

Tüm bu sorular aslında tek bir soruda buluşuyor: Kendimiz için nasıl daha güçlü, daha özgür, daha mutlu bir zihin yaratabiliriz?

26 Aralık’tan itibaren her pazartesi, psikoloji, edebiyat ve felsefenin rehberliğinde, modern kadının anlam arayışına ışık tutan sorular… Yeni bölümleri kaçırmamak için Mutlu Beyin’i takibe alın.